Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu

 

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, hakaret suçunun genel hükümlerinden ayrılarak özel bir maddede düzenlenmiş bir suçtur. TCK m.299’da düzenlenmiştir:

“(1) Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

  (2) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/35 md.) Suçun alenen işlenmesi hâlinde, verilecek ceza altıda biri oranında artırılır.

  (3) Bu suçtan dolayı kovuşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır.”

 

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, Devlete karşı işlenmiş suçlar arasındadır.  Devlete karşı suçlar arasında düzenlenme sebebi Cumhurbaşkanlığı makamının değerini ve şerefini toplum nezdinde korumaktır. Bu suçtan dolayı kovuşturma yapılabilmesi için Adalet Bakanı izni gerekmektedir. 

Bu kanun maddesi ile korunmak istenen hukuki yarar, Cumhurbaşkanlığı makamının saygınlığıdır. Suç faili bakımından özgü suç değildir, herkes tarafından meydana getirilebilir. İşlenen fiilin suç kapsamında değerlendirilebilmesi için hakarete maruz kalan kişinin Cumhurbaşkanı seçilmiş ve ant içmiş olması, aynı zamanda görevinin hala devam ediyor olması gerekmektedir. 

Hakaret, TCK m.125’in tanımına göre “bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek  veya sövmek”tir. Gerçekleştirilen bu fiilin kişinin nezdinde veya gıyabında yapılması bakımından hiçbir farkı yoktur. Gıyapta gerçekleştirilen hakaret fiilinin suç niteliğinde kabul edilmesi için bir kişinin duyabileceği şekilde hareket etmesi gerekmektedir. 

Hakaret suçu serbest hareketli suçtur. Bu nedenle söylenen sözler, çizilen resimler, ima içeren şarkılar, nefreti belli eden hareketler de hakaret kapsamına girmektedir. Bu suçta özel kast aranmaz, genel kastın varlığı yeterlidir. Mağdurun sıfatının Cumhurbaşkanı olduğu bilinmesi suçun işlenmesi için yeterlidir, yapılan hakarette siyasi saik aranmaz. Hakaretin Cumhurbaşkanlığı vazifesi nedeni ile sarf edilmesi de gerekli değildir. Cumhurbaşkanlığı görevini yerine getiren kişinin kişiliği ile ilgili hakaretler de bu kapsamda sayılmaktadır. Yeter ki hakaret fiilinin gerçekleştiği sırada görevi başında bir Cumhurbaşkanı olsun. 

Bu suçun oluşması için Cumhurbaşkanlığı makamının toplum nezdinde saygınlığını sarsıcı fiil veya sıfatların isnat edilmesi gerekmektedir. Cumhurbaşkanına hakaret suçu yöneltilen söylem ve fiillerin toplumda hakim olan ortalama görüşe göre hakaret olarak kabul görmesi gerekmektedir. Bu söylem ve fiillerin suç olarak nitelendirilmemesi için hukuka uygunluk çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Kusuru kaldıran sebeplerin varlığı halinde de hakaret nedeni ile ceza verilmez. 

Siyasiler, kamuya mal olmuş kişiler olduğu için eleştirilmeleri olasıdır. Eleştirilme ifade özgürlüğü çerçevesinde kaldığı zaman cezalandırılmaz; fakat toplum nezdinde hakaret olarak kabul edilecek ifadeler bu kapsamda cezalandırılmaktadır. 

 

İnternet Yolu ile Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu

 

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, internet yolu ile de işlenebilecek suçlar arasındadır. Genellikle internette yer alan haberlere yapılan yorumlar, sosyal medya platformlarında paylaşılan paylaşımlar ile bu suçun işlendiği gözlemlenmektedir. Böyle bir durum söz konusu olduğu zaman fail, genellikle nickname ardına saklanır. Bu nedenle failin kimliğinin tespiti yapılması gereken ilk şeydir. Failin kimlik ve adresi IP adresi üzerinden tespit edilmektedir. Yargıtay kararlarına göre internet ortamında gerçekleştirilen hakaret suçu, alenen işlenen hakaret suçu niteliğindedir. Aleni olarak işlenen hakaret suçu, suçun ağırlaştırıcı nedenlerindendir. 

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Aleniyet

 

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, aleni olarak işlenirse ceza temel cezanın 1/6’sı oranında artırılarak verilmektedir. Bir televizyon programında veya kalabalık bir caddede bu eylemi gerçekleştirdiğiniz zaman aleniyet unsuru gerçekleşmiş olur. Fiilin gerçekleştirildiği yerde birden fazla kişinin bulunması aleniyet unsurunun gerçekleşmesi için yeterli değildir; belirlenemeyen sayıda kişinin bu fiili duyması, görmesi veya algılaması gerekmektedir. 

Bu suçun gıyapta işlenmiş sayılabilmesi için genel hakaret suçunda aranan şartlar aranmaz. Çünkü cumhurbaşkanına hakaret suçu, genellikle gıyapta işlenmektedir. Bu suçun gıyapta işlenmiş kabul edilmesi için hakareti bir kişinin duyması yeterlidir. 

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Şikayet Süresi ve Dava Zamanaşımı

 

Şikayete tabi suçlar arasında yer almayan cumhurbaşkanına hakaret suçu, dava zamanaşımı süresi içerisinde savcılığa bildirilmesi ile re’sen soruşturulur. Dava zamanaşımı süresi 8 senedir. 

Yapılan yargılamalar asliye ceza mahkemesinde yapılmaktadır.

Cumhurbaşkanına hakaret suçunda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir, para cezasına çevrilmesi de belirli şartlar altında mümkündür. 

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunun Basın Yolu ile Gerçekleştirilmesi

 

Basın özgürlüğü, basına her türlü haberi yayma ve her türlü düşünceyi açığa vurabilme hakkı tanımaktadır. Anayasa ile koruma altına alınan özgürlükler arasında bulunmaktadır. Bu özgürlük iftira, hakaret, tehdit ve benzeri davranışların gerçekleşmesi durumunda anayasal koruma altından çıkar ve yargılanabilir nitelik taşır. 

TCK m.6’da bulunan tanıma göre her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim aracı ile yapılan yayınlar basın ve yayın yolu ile yapılmış sayılmaktadır. Cumhurbaşkanına hakaret gazete, dergi, televizyon, internet yayını veya radyo yayını ile gerçekleştirilirse basın ve yayın yolu ile yapılmış sayılır. Cumhurbaşkanına hakaret suçu, basın ve yayın yolu ile yapılırsa alenen işlenen hakaret suçu kapsamında sayılır ve bu doğrultuda temel ceza 1/6 oranında artırılarak verilir. 

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Teşebbüs, İştirak ve İçtima

 

Cumhurbaşkanına hakaret suçu, sırf hareket suçudur. Sırf hareket suçları yapı itibari ile teşebbüse elverişli değildir. Hakaret kapsamına giren fiil, hareketlere bölünebilir nitelikte ise teşebbüse elverişli olarak kabul edilir. Örn: Cumhurbaşkanına hakaret içeren mektubun muhataba ulaşamaması durumunda suç teşebbüs aşamasında kalmış olur.

İştirakin genel hükümleri bu suç için de geçerlidir. Örn: Cumhurbaşkanına mektup ile hakaret eylemini birlikte gerçekleştiren kişiler müşterek fail olarak cezalandırılır.

İçtima hususunda dikkat edilmesi gereken şey bir suç işleme kararının olup olmamasıdır. Bir suç işleme kararı doğrultusunda birden fazla hakaret söz konusu ise TCK m.43/1 uygulanır. Aksi takdirde eylem sayısı kadar suç olduğu kabul edilerek ona göre cezalandırma yapılır.